İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Osmanlıda Yaşanan Finansal Krizler

Osmanlıda yaşanan finansal krizler aslında dünyada kapitalist sisteme geçilmeden önceki finansal yapıya ve finansal krizlere güzel örnekler teşkil temektedir.

Osmanlıda yaşanan finansal krizlerin başında gelen sebep madeni paranın değerinin devlet eliyle düşürülmesidir. Aynı zamanda Osmanlıda yaşanan finansal krizler dünya literatüründe de ele alınmaktadır.

Osmanlıda Yaşanan Finansal Krizler

1445 Yılında Yaşanan Finansal Kriz

Osmanlıda madeni paranın değerinin düşürülmesi sonucunda yaşanan iki temel krizden bahsedilebilir. İstanbul’un fethinden önce 1444 yılında II. Murad kendi isteğiyle tahtı Fatih Sultan Mehmet’e bırakmıştı. Mehmet henüz 12 yaşında olmasının verdiği toyluktan yararlanmak isteyen Haçlı birlikleri (Macaristan, İtalya, Bohemya ve Lehistan devletleri) birleşerek Osmanlı’ya savaş ilan etti.

Fatih Sultan Mehmet’in o meşhur sözüyle tahta tekrar babası geçti.

Eğer padişah bensem sana emrediyorum ordunun başına geç, eğer padişah sensen gel ordunun başına geç

Fatih Sultan Mehmet

II. Murad ordunun başına geçti ve Varna’da Haçlı ordusu sadece bir kaç saat içerisinde yenilgiye uğratıldı. Savaştan sonra Osmanlı İmparatorluğu üst üste yaptığı savaşların getirdiği ağır ekonomik yük nedeniyle, yeniçerilerin maaşlarını ödemekte zorlandı.

Fatih Sultan Mehmet’in sadrazamları çareyi akçenin değerinin düşürmekte buldular. Osmanlı kayıtlarında akçenin içindeki gümüşün oranı binde dokuza düşürdükleri ifade edilmektedir. Bu aynı zamanda parada devalüasyonun eski türlerinden biridir. Ayrıca aynı döneme denk gelen Edirne çarşısının yanması piyasada fiyatların aşırı pahalanmasına neden oldu. Fiyatların aşırı yükselmesi, akçenin değerinin düşmesi Mehmet’in yeni tahta çıkması ve diğer birtakım nedenlerle huzursuz olan yeniçeriler, Vezir Şihabeddin Paşanın konağını yağmaladılar ve Fatih Sultan Mehmet’in tahtan inmesini istediler. Yeniçerilerin maaşına zam yapılmasına karşın ayaklanma ilk etapta bastırılamadı. Bunun üzerine Varna savaşından yaklaşık bir yıl sonra Sultan Murad tekrardan tahta geçti ve yeniçerilere akçenin değerinin eskisine yükseltileceği ve fiyatların düşürüleceği garantisini vererek yeniçeri ayaklanması bastırılmıştır.

Görüldüğü gibi finansal krizler ülkelerin en güçlü dönemlerinde bile meydana gelebilmektedir. Bunun sonucu olarak da ülke içsel olarak karışabilir.

1589’da Yaşanan Finansal Kriz

III. Murad zamanında yine akçenin değerinin düşürülmesi sonucunda meydana gelen finansal ve beraberinde yaşanan siyasi krizdir. Bu dönemde akçenin değeri yarı yarıya düşürüldü. Osmanlı kayıtlarına göre o güne kadar 100 dirhem gümüşten 500 adet akçe basılırken, akçenin değerinin düşürülmesinden sonra 1.000 adet akçe basılmaya başlandı. Bunun üzerine fiyatlar aniden yükseldi. Altının fiyatı 60 akçeden 120 akçeye çıktı. Yeniçeriler durumdan yine rahatsız olarak ayaklanma başlatarak, Topkapı sarayını kuşattılar. Bunların sorumlusu olarak Başdefterdar Mahmut Efendi ile Rumeli Beylerbeyi Doğancı Mehmet Paşa’nın kendilerine teslim edilmesini istediler. Ancak III. Murad başta bu istekleri kabul etmese de yeniçerilerin baskısına dayanamadı ve bu isteklerini yerine getirdi bunun üzerine ayaklanma bastırıldı.

Bu olayda da görüldüğü gibi paranın değerinin düşürülmesi ile büyük bir finansal kriz çıktığı ve ardından büyük bir siyasi krizi tetiklediği anlaşılmaktadır.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.